Koronavirüs (Corona Virüsü) Nasıl Tedavi Edilir?

Ortak yazar: Erik Kramer, DO, MPH

Koronavirüs (corona virüsü) terimi hafif ila ciddi solunum yolu sorunlarına yol açabilen bir dizi virüsü ifade eder. Koronavirüslerin birçoğu sıradan soğuk algınlığına benzer bir duruma neden olurken SARS, MERS ve yakın tarihli 2019-CoV salgını gibi bazı formları yaşamı tehdit edebilir. Eğer koronavirüsün bir ya da birden çok suşundan etkilenen bölgelerde yaşıyorsan ya da bu yerlere yakın zamanda yolculuk yaptıysan yüksek ateş, öksürük, nefes darlığı, ağrı ve acı gibi belirtilere karşı tetikte olmalısın. Bu belirtilerin herhangi birini fark edersen hemen doktoruna haber ver ve onun talimatlarını dikkatle uygula. Hijyene dikkat ederek, hasta insanlardan ve hayvanlardan uzak durarak kendini koronavirüsten koruyabilirsin.

Makalenin 1.Kısmı: Belirtileri Tanımak

  1. 1
    Burun akması, boğaz sancısı ve diğer soğuk algınlığı benzeri belirtilere karşı tetikte ol. Bir doktora görün çünkü bu sıradan bir soğuk algınlığı da olabilir. Koronavirüslerin birçok türü hafif ila orta şiddette soğuk algınlığı benzeri belirtilere neden olur ve bunlar da genelde bir haftadan uzun sürmez. Eğer şu belirtiler sende varsa bir koronavirüs kapmış olabilirsin:[1]
    • Burun akması
    • Boğaz ağrısı
    • Öksürük
    • Baş ağrısı
    • Yüksek ateş
    • Bitkinlik ya da genel kırıklık hâli
  2. 2
    Baş ve vücut ağrılarına dikkat et. Bazı koronavirüsler, örneğin SARS’a (Akut Solunum Yetmezliği Sendromu) neden olan virüs, grip benzeri ağrı ve acılara yol açabilir. Baş, eklem ve adale ağrılarına ve sancılarına dikkat et, özellikle de bunlara yüksek ateş ya da grip veya soğuk algınlığı belirtileri eşlik ediyorsa.[2]
    • SARS’a yakalanan bazı insanlar diğer belirtiler ortadan kalktıktan sonra bile kas ve eklem ağrıları ve katılığı yaşamaya devam eder.[3]
  3. 3
    Ateşini ölç. Koronavirüsün ciddi türleri, örneğin SARS, MERS (Orta Doğu Solunum Sendromu) ve yeni Çin suşu 2019-nCoV çoğu zaman kendini yüksek ateşle belli eder. Ateşin 38 derece ve üzeri olup olmadığına bak.[4]
    • Ateşin yüksekse ürperti ya da terleme yaşayabilirsin.[5]
  4. 4
    Öksürüğe ve nefes darlığına karşı tetikte ol. Koronavirüsün bazı türleri, örneğin SARS, MERS ve Çin’de yeni tanımlanan koronavirüs, ciddi solunum yolu sorunlarıyla kendini gösterir. Genelde bu belirtiler arasında öksürük, nefes darlığı ve yüksek ateş vardır.[6]
    • SARS’ta öksürük, ilk belirtilerin (yüksek ateş ve vücut ağrıları gibi) başlamasından 2 ila 7 gün sonra kendini gösterir. Bu genelde kuru bir öksürüktür.[9]
    • MERS’e ya da SARS’a yakalanan çoğu hastada er ya da geç zatürre görülür. Zatürrenin belirtileri arasında soluma sırasında göğüs ağrısı, nefes darlığı, yüksek ateş ya da alışılmadık derecede düşük vücut sıcaklığı, yorgunluk ve balgamlı öksürük bulunabilir.[10]

    Dikkat: Bağışıklık sistemi zayıf olan ya da kanser, kalp veya şeker hastalığı gibi mevcut tıbbi rahatsızlığı olan insanlar ölümcül olma potansiyeline sahip koronavirüs enfeksiyonu karşısında daha savunmasızdır.[7] Bebeklerin ve yaşlıların da bronşit ya da zatürre gibi komplikasyonlar geliştirme riski yüksektir.[8] Eğer sen ya da bir yakının riskli durumdaysa enfekte olmuş insanlara ya da hayvanlara maruz kalmamak için büyük özen göster.

  5. 5
    İshale ya da kusmaya karşı dikkatli ol. Koronavirüsler bazen solunum sorunlarının yanı sıra mide ve bağırsak sorunlarına da yol açabilir. Yüksek ateş ve solunum sorunlarına ek olarak baş dönmesi, kusma ve ishalin varsa koronavirüse yakalanmış olabilirsin.[11]
    • SARS’a yakalananların yaklaşık %10 ila 20’sinde mide ve bağırsak sorunları görülür.
    • İshal ve diğer mide ve bağırsak sorunları MERS’te de görülebilir.[12]
    Reklam

Makalenin 2.Kısmı: Tıbbi Yardım Almak

  1. 1
    Koronavirüs enfeksiyonuna yakalandığını düşünüyorsan hemen doktoruna haber ver. Koronavirüs enfeksiyonu özellikle de MERS, SARS ya da 2019-CoV gibi ciddi bir suştan kaynaklanıyorsa ölümcül olabilir. Koronavirüs enfeksiyonuna yakalanmış bir insana ya da hayvana yakın zamanda maruz kaldıysan, bu virüslerin aktif olduğu bir bölgede yaşıyorsan ya da buralara yolculuk yaptıysan belirtiler ortaya çıkar çıkmaz doktorla bağlantı kurmalısın.[13]
    • Sende bir koronavirüs enfeksiyonu olabileceğini, muayenehaneye gitmeden önce oradaki çalışanlara bildir. Böylece personel, hastalığı başka hastalara yaymanı önlemek için gerekli önlemleri alabilir.
    • Yakın zamanda yolculuk yaptıysan ya da hayvanlara temas ettiysen bunu doktoruna söyle. Orta Doğu’ya gittiysen özellikle de MERS virüsü taşıyan develere temas edip etmediğini bildirmen önemlidir.[14]

    Dikkat: 2019 sonunda Çin’in Wuhan şehrinden kaynaklanan yakın tarihli salgın 2020’nin Ocak ayında Amerika Birleşik Devletleri’ne sıçradı. Eğer senin ya da bir tanıdığının Çin’in Wuhan şehrine gittikten ya da 2019-CoV’a yakalanmış insanlarla bir araya geldikten sonra ateşi çıkarsa, öksürük ve nefes darlığı başlarsa derhâl tıbbi yardım alman gerekir. [15]

  2. 2
    Doktorun seni koronavirüs enfeksiyonuna karşı test etmesine izin ver. Eğer ciddi belirtiler varsa ya da MERS, SARS ya da yeni bir koronavirüse yakalandığından şüphelenirse doktorun teşhisi doğrulamak için laboratuvarda tahliller yapılmasını isteyebilir. Bu tahliller genelde kan ve sputum (salya ve öksürdüğünde ağzından gelen balgam) örneğiyle ya da burnuna veya genzine sürülen bir çubukla yapılır.[16]
    • Bazı durumlarda doktor tahlil için dışkı (gaita) örneği isteyebilir.
  3. 3
    Doktorun evde bakım talimatlarını özenle takip et. Koronavirüs enfeksiyonları için henüz spesifik bir tedavi bulunmuyor. Eğer doktor koronavirüs teşhisi koyarsa hastaneye yatmanı gerektiren ciddi belirtiler olmadığı sürece seni evine yollayacaktır. Kendine nasıl bakacağını ve hastalığın başkalarına bulaşmasını nasıl önleyeceğini doktora sor.[17]
    • Doktorun sendeki belirtilerin tedavisi için ilaç yazabilir ya da tavsiye edebilir. Virüsü öldürebilen bir ilaç bulunmuyor, o yüzden tek yapabileceğin kendine bakmak ve hastalığın geçmesini beklemek.
    • Doktoruna ne beklemen gerektiğini, daha başka tedavi için (örneğin belirtiler kötüleşir ya da yeni belirtiler ortaya çıkarsa) geri gelmen gerekip gerekmediğini, gerekiyorsa bunun ne zaman olacağını sor.
  4. 4
    Evde kal ve mümkün olduğunca dinlen. Bolca dinlenmek vücudunun enfeksiyonla mücadelesi ve toparlanman için elzemdir. Dahası, evde kalmak enfeksiyonu başkalarına yaymana da engel olur. Enfekte olduğun dönemde okula ya da işe gitmeyip evde kal ve yorucu ev aktivitelerinden kaçın. Uyuyabildiğin kadar uyu.[18]
    • Normal faaliyetlerine ne zaman dönebileceğin konusunda doktordan tavsiye iste. Doktor, belirtiler kaybolduktan sonra 10 gün ve hatta daha uzun süre beklemeni önerebilir.[19]
  5. 5
    Ağrıya ve ateşe karşı reçetesiz satılan ilaçları kullan. Eğer vücut ağrısı, baş ağrısı ya da yüksek ateş gibi belirtiler sergiliyorsan parasetamol (Tylenol), ibuprofen (Motrin, Advil) ya da naproksen (Aleve) gibi ilaçlar seni rahatlatabilir. Yaşın 18’den büyükse ağrı kesici ve ateş düşürücü olarak aspirin de kullanabilirsin.[20]
    • Çocuklara ve 18 yaş altı ergenlere asla aspirin verme çünkü Reye Sendromu adında, ölümcül olabilecek bir duruma yol açma olasılığı vardır.
    • İlaçların dozunu mutlaka etiketine ya da doktorun veya eczacının önerisine uyarak belirle. Herhangi bir ilaç kullanmadan önce doktora hamile olduğunu ya da bebek emzirdiğini söyle.
  6. 6
    Öksürüğünü ve boğaz ağrını hafifletmek için hava nemlendirici kullan. Bir hava nemlendirici genzini, akciğerlerini ve burun yolunu rahatlatmana yardımcı olabilir. Bir tanesini gece yatağının yanında ve diğerini gündüz boyunca en çok zaman geçirdiğin yerde bulundur.[21]
    • Sıcak bir duş almak ya da sıcak su akarken banyoda oturmak seni rahatlatabilir, sinüslerindeki ve akciğerlerindeki mukusu gevşetmeye yardımcı olabilir.
  7. 7
    Bolca sıvı al. Hastayken insan kolayca susuz kalabilir. Koronavirüsten iyileşirken dehidrasyonla mücadele etmek ve konjesyonu azaltmak için sürekli su, meyve suyu ya da diğer şeffaf sıvıları yudum yudum iç.[22]
    • Et suyu, çay ya da limonlu su gibi ılık sıvılar özellikle de öksürüğün ve boğaz ağrın varsa rahatlatıcı olabilir.
  8. 8
    Belirtiler ciddileşirse acil tıbbi yardım al. Koronavirüsün SARS, MERS ve 2019-CoV gibi bazı türleri hayatı tehdit eden enfeksiyonlara dönüşebilir.[23] Soluk almada güçlük ya da göğüs ağrısı gibi ciddi belirtiler ortaya çıkarsa hastanelerin acil servisine git ya da acil yardım çağır.
    • Koronavirüs enfeksiyonlarının en yaygın komplikasyonu zatürredir. Zatürre belirtileri arasında göğüs ağrısı, öksürme, yüksek ateşe eşlik eden üşüme ya da titreme nöbetleri, nefes darlığı, bitkinlik ve baş dönmesi ya da bulantı bulunur.[24]
    • Koronavirüsün bazı tehlikeli türleri, örneğin MERS, böbrek yetmezliğine de yol açabilir.[25] İdrar çıkışında azalma, ayak ve bacaklarda şişme, nefes darlığı ya da bitkinlik, hâlsizlik veya akıl karışıklığı gibi belirtilere karşı gözünü dört aç.[26]
    • Eğer bu belirtiler Çin’in Wuhan şehrine yaptığın yolculuktan sonraki 14 gün içinde ortaya çıktıysa ya da oraya gitmiş biriyle temasta bulunduysan bir an önce test yaptır.
    Reklam

Makalenin 3.Kısmı: Koronavirüs Enfeksiyonlarını Önlemek

  1. 1
    Enfekte olmuş insanlarla temasını en aza indir. Koronavirüsün birçok suşu insandan insana bulaşabilir. Tanıdığın biri koronavirüs yüzünden hastalandıysa ya da bundan şüpheleniyorsan o kişiyle yakın temastan mümkün olduğunca kaçın. Enfekte olmuş birilerine dokunman gerekiyorsa ardından daima ellerini yıka ve o kişilerin yanındayken maske tak. Koronavirüs enfeksiyonuna şu şekillerde yakalanabilirsin:[27]
    • Enfekte olmuş kişinin salyasındaki ya da mukusundaki parçacıklara, örneğin senin yanında hapşırıp öksürdükleri zaman temas etmekle
    • Enfekte olmuş kişiyle yakın kişisel temasta bulunarak. Mesela kucaklaşmakla, öpüşmekle, el sıkışmakla ya da uzun süre aynı ortamda bulunmakla (otobüste ya da uçakta yanında oturmak gibi)
    • Enfekte olmuş kişiyle fincanını, çatal bıçağını ya da kişisel eşyalarını paylaşmakla
    • Enfekte olmuş kişiye dokunduktan sonra elini gözlerine, burnuna ya da ağzına götürmekle
    • Enfekte dışkıya temas etmekle (mesela hasta bir bebeğin ya da küçük çocuğun bezini değiştirirken)
  2. 2
    Çiftlik hayvanlarından ve vahşi hayvanlardan uzak dur. Birçok koronavirüs hayvanlardan insanlara geçer. Koronavirüslerin en yaygın taşıyıcısı olan hayvanlar Çin’deki misk kedileri ve Orta Doğu’daki çöl develeridir.[28] Özellikle de koronavirüs problemi yaşanan yerlerde bu türden hayvanlara temas ettiysen daima ellerini dikkatlice yıkamalısın.
    • Özellikle de hasta olduğu bariz biçimde anlaşılan hayvanlarla temastan kaçınmaya özen göster.
    • MERS vakalarının büyük kısmı hasta develerle temastan kaynaklanmaktadır.[29]
    • Hayvandan insana koronavirüs bulaşması ender sayılır ama virüs değişirse gerçekleşebilir.
  3. 3
    Eti ve diğer hayvan ürünlerini çok iyi biçimde pişir. Hastalıklı ya da iyi hazırlanmamış eti ya da sütü tüketerek koronavirüs enfeksiyonuna ve diğer hastalıklara yakalanmak mümkündür. Çiğ ya da pastörize edilmemiş hayvan ürünlerini tüketmekten kaçın ve çiğ ya da işlem görmemiş etin ya da sütün temas ettiği tüm yüzeyleri, çatal bıçağı ve ellerini daima yıka.[30]

    İpucu: Deve sütü düzgün biçimde hazırlandığında çok besleyici ve sağlıklıdır ama aynı zamanda MERS enfeksiyonlarının potansiyel bir kaynağıdır. Deve sütü içilen bir yerdeysen içmeden önce sütün düzgün biçimde pastörize edildiğinden emin ol.

  4. 4
    Ellerini düzenli olarak ılık su ve sabunla yıka. El yıkama, koronavirüsün ve diğer hastalıkların bulaşmasını önlemenin en iyi yöntemlerinden biridir. Gün içinde ellerini ılık su ve sabunla sık sık yıka; özellikle de yoğun biçimde kullanılan yüzeylere (umumi tuvaletlerdeki kapı kulpları ya da tren ve otobüslerdeki tutma yerleri gibi) dokunduktan ya da hastalığı taşıma potansiyeli olan kişi ve hayvanlara temas ettikten sonra. Ellerini en az 20 saniye boyunca yıka ve parmaklarının arasını temizlemeyi sakın unutma.[31]
    • Ellerini yeterince uzun süre yıkadığından emin olmak için, ellerini yıkarken “İyi ki doğdun” şarkısını başından sonuna söylemeyi deneyebilirsin.
  5. 5
    Gözlerine, burnuna ve ağzına dokunmaktan kaçın. Koronavirüs ailesi gibi solunum yolu virüsleri vücuda gözlerdeki, burundaki ve ağızdaki mukoz membranlardan geçerek girer. Özellikle de yakın zamanda elini yıkamadıysan, ellerini yüzünden uzak tutarak kendini koruyabilirsin.[32]
    • Virüsün aktif olduğu bölgelerde yüz maskesi takarak ekstra koruma sağlayabilirsin.[33]
  6. 6
    Hasta insanların dokunduğu tüm nesneleri ve yüzeyleri temizleyip dezenfekte et. Eğer sen ya da ev halkından biri koronavirüs enfeksiyonuna yakalandıysa, temas edilen her şeyi temizleyerek hastalığın yayılmasını önle. 1 su bardağı (240 ml) çamaşır suyunu 4 litre ılık suyla karıştırarak ya da dezenfektan mendil veya sprey kullanarak etrafı temizle. Dezenfektanın etki göstermesi için yüzeylerin yaklaşık 10 dakika ıslak kalması gerektiğini unutma.[34]
    • Tabakları ve çatal bıçağı kullanıldıktan hemen sonra sıcak su ve deterjanla yıka.
    • Yatak örtüsü ve yastık kılıfı gibi kirlenmiş olabilecek her şeyi sıcak suda yıka.
  7. 7
    Eğer hastaysan her aksırmanda ya da öksürmende ağzını kapa. Koronavirüs enfeksiyonuna yakalanmış insanlar hastalığı aksırıp öksürerek yayarlar. Eğer virüse yakalandıysan öksürdüğün ya da aksırdığın zaman bir kâğıt ya da kumaş mendil veya yüz maskesi kullanarak diğer insanları güvende tutabilirsin.[35]
    • Kullanılmış kâğıt mendilleri hemen at, ardından ellerini sabun ve ılık suyla yıka.
    • Eğer ansızın öksürük ya da aksırık nöbetine yakalanırsan ve elinin altında bir kâğıt mendil yoksa burnunu ve ağzını elinle değil de dirseğinin içiyle kapat. Böylece bir şeylere dokunduğunda virüsü yayma ihtimalin azalır.
  8. 8
    Başka ülkelere gitmeyi planlıyorsan yayınlanan yolculuk uyarılarını dikkate al. Eğer yurt dışına gitmeyi planlıyorsan yaşadığın ülkenin ilgili web sitesine bakarak, gitmeyi planladığın yerde koronavirüsün tehlikeli suşlarının aktif olup olmadığını öğren. Hastalık Kontrol Merkezi’nin (CDC) ya da Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) web sitelerini de kontrol edebilirsin. Bu web siteleri yolculuklarda kendini nasıl koruyabileceğine dair tavsiyeler sunabilir.
    • Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri ve dünyanın her yanındaki diğer bazı sağlık örgütleri şu an Çin’in Wuhan şehrindeki yeni koronavirüs salgınını gözlemliyor. Eğer buraya gitmeyi planlıyorsan hayvanlardan, hayvan pazarlarından ve hasta insanlardan uzak dur. Döndükten sonraki 14 gün içinde ateşin yükselirse, öksürük veya nefes darlığı başlarsa test yaptırmak için sağlık yetkilileriyle bağlantıya geç.[36]
    Reklam

Bu wikiHow makalesi hakkında

Osteopatik Doktor
Erik Kramer, DO, MPH bu makalenin ortak yazarıdır. Dr. Erik Kramer Colorado Üniversitesi’nde, kilo yönetimi, diyabet ve dahiliye alanlarında uzmanlaşmış Birinci Basamak Doktor’dur. Osteopatik Doktor derecesini 2012 yılında Touro Üniversitesi Nevada Osteopatik Tıp Fakültesi’nden almıştır.
  1. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/pneumonia/symptoms-causes/syc-20354204
  2. https://www.cdc.gov/sars/about/fs-SARS.html#symptoms
  3. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/middle-east-respiratory-syndrome-coronavirus-(mers-cov)
  4. https://www.cdc.gov/sars/about/fs-closecontact.html
  5. https://www.cdc.gov/coronavirus/about/symptoms.html
  6. https://emergency.cdc.gov/han/han00426.asp
  7. https://www.cdc.gov/coronavirus/mers/lab/lab-testing.html
  8. https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html
  9. https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html
  10. https://www.cdc.gov/sars/about/fs-closecontact.html
  11. https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html
  12. https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html
  13. https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html
  14. https://www.cdc.gov/coronavirus/about/symptoms.html
  15. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/pneumonia/symptoms-causes/syc-20354204
  16. https://www.cdc.gov/coronavirus/mers/about/symptoms.html
  17. https://www.cdc.gov/coronavirus/mers/about/symptoms.html
  18. https://www.cdc.gov/coronavirus/about/transmission.html
  19. https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses
  20. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/middle-east-respiratory-syndrome-coronavirus-(mers-cov)
  21. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/middle-east-respiratory-syndrome-coronavirus-(mers-cov)
  22. https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html
  23. https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html
  24. https://www.wsj.com/articles/china-coronavirus-kills-third-person-spreads-to-more-cities-11579494221
  25. https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html
  26. https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html
  27. https://wwwnc.cdc.gov/travel/notices/watch/novel-coronavirus-china

Bu makale işine yaradı mı?

Evet
Hayır
Reklam